Cập nhật 14/10/2026 · Nguồn: TCVN 6434-1:2018 (tương đương hoàn toàn IEC 60898-1:2015), QCVN 12:2014/BXD
Ba điều kiện chọn aptomat
- Quá tải: IB ≤ In ≤ Iz và I2 ≤ 1,45 × Iz (QCVN 12:2014/BXD mục 2.6.3.1). Với aptomat theo TCVN 6434-1, I2 = 1,45 × In (điều 8.6.2.3), nên khi In ≤ Iz thì điều kiện thứ hai tự thoả.
- Ngắn mạch: dòng cắt của aptomat (MCB theo TCVN 6434-1 ghi Icn) không nhỏ hơn dòng ngắn mạch dự kiến tại chỗ đặt (QCVN 12:2014/BXD mục 2.6.5.4). Dòng ngắn mạch phải xác định qua tính toán hoặc đo (mục 2.6.5.1).
- Đường cong: chọn theo dòng khởi động của tải để aptomat không nhảy oan lúc đóng điện, nhưng vẫn cắt tức thời khi ngắn mạch.
In chọn theo nấc ưu tiên của TCVN 6434-1 điều 5.3.2: 6, 8, 10, 13, 16, 20, 25, 32, 40, 50, 63, 80, 100, 125 A. Công cụ lấy nấc nhỏ nhất không thấp hơn IB.
Đường cong B, C, D khác nhau thế nào
| Kiểu | Cắt tức thời trong dải (TCVN 6434-1 Bảng 2) | Thường dùng cho (Schneider Electric) |
|---|---|---|
| B | trên 3 × In đến 5 × In | tải điện trở: chiếu sáng, đồ gia dụng ít dòng khởi động |
| C | trên 5 × In đến 10 × In | tải cảm ứng thông thường trong thương mại, công nghiệp; đèn huỳnh quang |
| D | trên 10 × In đến 20 × In | dòng khởi động rất lớn: động cơ, máy X-quang |
Đường cong càng cao thì chịu được dòng khởi động càng lớn, nhưng cần dòng sự cố lớn hơn mới cắt tức thời. Nếu dòng sự cố cuối tuyến thấp hơn mức cắt tức thời (ví dụ dưới 10 × In với đường cong D), aptomat không cắt tức thời.
Ba ví dụ tính đầy đủ
Ví dụ 1 — Mạch chiếu sáng một pha
IB = 14 A, dây có Iz = 24 A, tủ có Ik = 6 kA, tải điện trở. Nấc nhỏ nhất ≥ 14 A là 16 A ≤ 24 A → đạt quá tải; I2 = 23,2 A ≤ 1,45 × 24 = 34,8 A. Chọn 1 cực, đường cong B, dòng cắt Icn ≥ 6 kA; cắt tức thời trong khoảng 48–80 A.
Ví dụ 2 — Tủ động lực ba pha
IB = 45 A, cáp có Iz = 57 A, Ik = 10 kA, tải cảm ứng. Nấc 50 A ≤ 57 A → đạt. Chọn 3 cực, đường cong C, dòng cắt Icn ≥ 10 kA; cắt tức thời trong khoảng 250–500 A. Hoàng Nhật đang có 4 mã khớp đúng thông số này.
Ví dụ 3 — Cáp quá sát dòng tải
IB = 30 A nhưng dây chỉ có Iz = 31 A. Nấc kế tiếp là 32 A, lớn hơn Iz. Không có nấc nào nằm giữa 30 và 31 A. Công cụ báo: “Không có nấc In nào từ 30 A đến 31 A (Iz của cáp). Cần cáp lớn hơn để có Iz ≥ 32 A.” Phải tăng tiết diện dây trước, rồi mới chọn aptomat 32 A.
Lỗi hay gặp
- Chọn aptomat theo công suất rồi mới chọn dây, để aptomat lớn hơn Iz của dây: dây quá tải mà aptomat không cắt.
- Bỏ qua dòng ngắn mạch. Dòng cắt của aptomat phải không nhỏ hơn dòng ngắn mạch dự kiến tại tủ (QCVN 12 mục 2.6.5.4). Tủ càng gần trạm biến áp, dòng ngắn mạch càng lớn.
- Dùng đường cong B cho động cơ: nhảy lúc khởi động. Ngược lại, đường cong D trên tuyến dài có dòng sự cố cuối tuyến dưới 10 × In thì không cắt tức thời.
- Lấy aptomat 1 cực cho mạch cần cắt trung tính. Mạch một pha cắt cả pha và trung tính dùng 2 cực; ba pha 4 dây cắt cả trung tính dùng 4 cực.
- Dòng trên 125 A là vùng MCCB theo IEC 60947-2, quy định khác. Công cụ này không chọn thay.
Nguồn công cụ đang dùng
TCVN 6434-1:2018 — Điều 1 (phạm vi: In ≤ 125 A, dòng cắt Icn ≤ 25 kA), điều 5.3.2 (nấc In), 8.6.2.3 (I2), Bảng 1 (số cực), Bảng 2 (dải cắt tức thời). QCVN 12:2014/BXD mục 2.6.3.1, 2.6.5.1, 2.6.5.4. Gợi ý đường cong: Schneider Electric, FAQ FA290880. Mã hàng chỉ hiện khi khớp đúng dòng định mức, số cực, dòng cắt; đường cong của mã chỉ hiện khi có nguồn catalogue hãng.