Mục lục (6 mục)
1. Hai lớp chống cắm nhầm
Trả lời nhanh
Lớp đầu tiên là cơ khí. Chân tiếp đất của phích có đường kính lớn hơn chân pha và chân trung tính, nên chỉ lọt vào ống tiếp đất của ổ. Kết hợp với rãnh cố định trên vành bảo vệ của phích và vấu tương ứng trên ổ, cấu tạo này ngăn cắm phích vào ổ khác điện áp (MENNEKES, trang "Protective conductor contact, clock position and plug colours"). Vị trí ống tiếp đất quanh vành thay đổi theo điện áp và tần số; vị trí đó đọc như kim giờ trên mặt đồng hồ, gọi là vị trí giờ.
Lớp thứ hai là màu vỏ, để nhận biết bằng mắt. Nhãn điện áp trên thân ổ, phích là bắt buộc và là căn cứ chính; màu chỉ bổ sung. Hãng nào dùng màu để báo điện áp thì phải theo bảng màu ở mục 2 (catalogue Bals 2016, theo DIN EN 60309-2). Phần nhập môn về số cực, cấp IP xem ổ cắm, phích cắm công nghiệp: đọc mã màu, IP, số cực.
2. Bảng màu theo điện áp
Màu gắn với một dải điện áp, không gắn với một con số. Ổ 230 V và ổ 250 V cùng màu xanh dương; ổ 400 V và ổ 440 V cùng màu đỏ. Vì vậy hai ổ cùng màu chưa chắc cắm lẫn được: vị trí giờ ở mục 4 mới quyết định.
| Màu vỏ | Điện áp hoặc tần số định mức |
|---|---|
| Tím | 20–25 V |
| Trắng | 40–50 V |
| Vàng | 100–130 V |
| Xanh dương | 200–250 V |
| Đỏ | 380–480 V |
| Đen | 500–690 V |
| Xanh lá | Tần số trên 60 Hz đến 500 Hz |
Nguồn: Catalogue Bals 2016 (International Edition), mục Technical Information "Colour Coding", theo DIN EN 60309-2.
3. Đọc vị trí tiếp đất theo giờ
Vị trí giờ là chỗ của ống tiếp đất khi nhìn thẳng vào mặt trước ổ cắm, coi mặt ổ là mặt đồng hồ 12 giờ (catalogue Bals 2016, theo DIN EN 60309-2). Catalogue MENNEKES 2016 hướng dẫn: xoay sao cho rãnh định hướng (keyway) nằm ở phía dưới, ống tiếp đất sẽ ở một trong 12 vị trí giờ; xác định điện áp bằng cả màu vỏ lẫn vị trí giờ.
Phích cắm và đầu cắm gắn thiết bị (inlet) có bố trí đối xứng gương so với ổ cắm (catalogue Bals 2016). Khi đối chiếu bảng, đọc trên ổ cắm hoặc ổ nối di động (connector).
Ký hiệu số cực đếm cả tiếp đất: 2P+E là hai cực mang điện cộng tiếp đất, tổng 3 cực (hay gọi 3 cực); 3P+E là ba pha cộng tiếp đất, 4 cực; 3P+N+E là ba pha, trung tính và tiếp đất, 5 cực (catalogue Bals 2016). Cùng một điện áp, số cực khác nhau có thể dùng vị trí giờ khác nhau, nên phải tra theo cả hai.
4. Bảng vị trí giờ trên 50 V
Bảng dưới trích các cấu hình xoay chiều 50/60 Hz và một số cấu hình đặc biệt theo IEC 60309-2:2023, bảng 210, do MENNEKES công bố; vị trí giờ áp dụng cho cả cỡ 16/32 A và 63/125 A, trừ ghi chú riêng. Dấu "—" là bảng không quy định cho số cực đó. Ở 5 cực, điện áp ghi dạng pha–trung tính / pha–pha, ví dụ 230/400 V.
Catalogue Bals 2016 khớp với bảng này ở các dòng 110 V (4h), 230 V (3 cực 6h; 4 và 5 cực 9h), 400 V (3 cực 9h; 4 và 5 cực 6h), 500 V (7h), 600–690 V (5h), một chiều (3h, 8h) và tần số cao (10h, 2h). Ghép với bảng màu ở mục 2: ổ 5 cực 230/400 V màu đỏ, tiếp đất 6h; ổ 3 cực 230 V màu xanh dương, tiếp đất 6h. Hai ổ cùng 6h nhưng khác số cực và khác màu, nên không cắm lẫn được.
| Điện áp định mức | Tần số | 2P+E (3 cực) | 3P+E (4 cực) | 3P+N+E (5 cực) |
|---|---|---|---|---|
| 100–130 V (5 cực: 57/100–75/130 V) | 50 và 60 Hz | 4h | 4h | 4h |
| 200–250 V (5 cực: 120/208–144/250 V) | 50 và 60 Hz | 6h | 9h | 9h |
| 380–415 V (5 cực: 200/346–240/415 V) | 50 và 60 Hz | 9h | 6h | 6h |
| 480–500 V (5 cực: 277/480–288/500 V) | 50 và 60 Hz | 7h | 7h | 7h |
| 600–690 V (5 cực: 347/600–400/690 V) | 50 và 60 Hz | — | 5h | 5h |
| 440–460 V (5 cực: 250/440–265/460 V), chủ yếu trên tàu thuỷ | 60 Hz | — | 11h | 11h |
| 1000 V, chỉ cỡ 63 A và 125 A | 50 và 60 Hz | — | 8h | — |
| Qua biến áp cách ly | 50 và 60 Hz | 12h | — | 12h |
| Container lạnh: 380 V 50 Hz / 440 V 60 Hz (5 cực: 220/380, 250/440 V) | 50 hoặc 60 Hz | — | 3h | 3h |
| Trên 50 V | 100–300 Hz | 10h | 10h | 10h |
| Trên 50 V | Trên 300 đến 500 Hz | 2h | 2h | 2h |
| Một chiều trên 50 đến 250 V | DC | 3h | — | — |
| Một chiều trên 250 V | DC | 8h | — | — |
| Mọi cấu hình không có trong bảng, ứng dụng đặc biệt | Mọi tần số | 1h | 1h | 1h |
Vuốt ngang để xem đủ cột.
Nguồn: MENNEKES, "Protective conductor contact, clock position and plug colours", bảng theo IEC 60309-2:2023, table 210 (truy cập 14/10/2026); đối chiếu catalogue Bals 2016 (International Edition), các bảng mã hàng 110/230/400/500 V, 5h, DC.
5. Điện áp cực thấp đến 50 V
Chân tiếp đất lớn và vành bảo vệ có rãnh là yêu cầu cho cấp trên 50 V (MENNEKES). Ổ, phích từ 50 V trở xuống, loại 2 hoặc 3 cực, được định vị bằng một vấu phụ (auxiliary lug); vị trí vấu phụ tính so với vấu chính và cũng đọc theo giờ (catalogue Bals 2016, theo DIN EN 60309-2).
| Tần số | Điện áp định mức | Vị trí vấu phụ | Màu |
|---|---|---|---|
| 50 và 60 Hz | 20–25 V | Không có | Tím |
| 50 và 60 Hz | 40–50 V | 12h | Trắng |
| 100–200 Hz | 40–50 V | 4h | Xanh lá |
| 300 Hz | 20–25 V hoặc 40–50 V | 2h | Xanh lá |
| 400 Hz | 20–25 V hoặc 40–50 V | 3h | Xanh lá |
| Trên 400 đến 500 Hz | 20–25 V hoặc 40–50 V | 11h | Xanh lá |
Vuốt ngang để xem đủ cột.
Nguồn: Catalogue Bals 2016 (International Edition), mục "Position of the auxiliary lug relative to the basic lug for various voltages up to 50 V and frequencies up to 500 Hz", theo DIN EN 60309-2.
6. Đọc nhãn khi mua và lắp
Khi lập danh mục vật tư, ghi đủ dòng định mức, số cực, điện áp, vị trí giờ và cấp IP cho từng ổ, xem thêm chọn dòng 16, 32, 63, 125 A cho ổ 3P+N+E và chọn cấp IP cho xưởng ẩm, bụi.
- Đọc điện áp và tần số trên nhãn trước, dùng màu để kiểm lại. Màu chỉ cho biết dải (catalogue Bals 2016).
- Phích và ổ phải cùng số cực, cùng vị trí giờ. Hai sản phẩm cùng màu nhưng khác số cực thường khác vị trí giờ (bảng ở mục 4).
- Mã hàng của nhiều hãng ghi sẵn vị trí giờ, ví dụ MENNEKES Bắc Mỹ dùng chữ số cuối của mã đặt hàng (catalogue MENNEKES 2016). Đối chiếu với bảng ở mục 4.
- Khi đấu dây ổ, phích tháo lắp được: tiếp điểm pha ghi L1, L2, L3 hoặc 1, 2, 3; trung tính ghi N; tiếp đất ghi ký hiệu ⏚ (catalogue Bals 2016; MENNEKES).
- Ổ trên 50 V có các ống tiếp điểm xếp theo chiều kim đồng hồ khi nhìn từ mặt trước (MENNEKES).
- Không sửa, mài bỏ rãnh hay vấu trên vành bảo vệ để cắm cho vừa: MENNEKES ghi rõ vị trí rãnh trên phích không được thay đổi hay bỏ đi, vì đó là chi tiết chống cắm nhầm.
- Cấu hình không có trong bảng chuẩn dùng vị trí 1h (IEC 60309-2:2023, bảng 210, theo MENNEKES); Bals có dòng ổ, phích 1h cho dải trên 50 đến 500 V (catalogue Bals 2016).
Nguồn và phạm vi
- IEC 60309-2:2023, bảng 210 (vị trí tiếp đất), trích qua MENNEKES, "Protective conductor contact, clock position and plug colours", mennekes.org (truy cập 14/10/2026)
- catalogue Bals 2016 (International Edition), mục Technical Information: Position of protective contact and auxiliary lug, Colour Coding, Contact layout (theo DIN EN 60309-2)
- catalogue MENNEKES 2016 Full Line (Bắc Mỹ), mục Clock positions. Hoàng Nhật tổng hợp, không thay cho thiết kế và tính toán của kỹ sư