Ổ cắm công nghiệp 3P+E hay 3P+N+E: chọn 4 cực, 5 cực (4 chân, 5 chân) và dòng 16–125 A

2. Khi nào cần cực trung tính

QCVN 12:2014/BXD định nghĩa dây dẫn tải điện gồm các dây pha và dây trung tính (mục 1.4.6). Ổ 4 cực không có tiếp điểm N, nên máy cắm vào chỉ lấy được điện áp giữa các pha. Máy có phụ tải một pha đấu giữa pha và trung tính thì cần ổ 5 cực để đưa dây N vào máy.

Căn cứ để chọn là sơ đồ cấp nguồn và nhãn của máy, không phải thói quen của xưởng. Ba điểm cần xét:

• Máy có phụ tải hoặc mạch đấu giữa một pha và trung tính: cần 3P+N+E.
• Toàn bộ phụ tải trong máy chỉ đấu giữa các pha: 3P+E là đủ.
• Đã dùng ổ 5 cực thì kéo cáp 5 lõi. Với mạch ba pha có tiết diện dây pha không quá 16 mm², dây trung tính phải có tiết diện ít nhất bằng dây pha (QCVN 12:2014/BXD, mục 2.1.5.2).

3. Chọn dòng định mức 16, 32, 63 hay 125 A

Dòng định mức của ổ và phích chọn không nhỏ hơn dòng tải IB của máy (IB là dòng tính toán thiết kế, QCVN 12:2014/BXD, mục 2.6.3.1). IB lấy từ bản tính hoặc từ nhãn máy. Bốn nấc phổ biến là 16, 32, 63 và 125 A; trên 125 A Bals xếp vào nhóm ổ, phích dòng lớn riêng.

Ví dụ: máy có IB = 25 A thì nấc 16 A không đủ, chọn nấc 32 A. Máy có IB = 40 A thì chọn nấc 63 A. Khi máy khởi động nặng hoặc chạy liên tục, kỹ sư thiết kế quyết định có lên một nấc hay không.

Bals ghi ổ, phích 16, 32, 63 và 125 A của hãng có khả năng đóng cắt đủ theo DIN EN 60309 và có thể rút, cắm khi đang có tải tới 690 V xoay chiều. Ổ, phích 63 A và 125 A của Bals có thêm tiếp điểm điều khiển (pilot): tiếp điểm này đóng sau khi cắm vào và mở trước khi rút ra, dùng để khoá liên động hoặc giám sát (catalogue Bals 2016).

4. Tiết diện dây đấu được vào cực ổ và phích

Cáp cho mạch ổ cắm chọn theo dòng cho phép Iz, xem bảng tra dòng điện cho phép của cáp. Sau đó phải kiểm tiết diện đó có nằm trong dải mà cực đấu của ổ, phích nhận được hay không. Mỗi cỡ dòng có một dải riêng, và phích (dây mềm) thường nhận dải nhỏ hơn ổ gắn cố định.

• Ví dụ: cáp tính ra 16 mm² cho mạch 63 A thì đấu được vào ổ 63 A gắn nổi (6–25 mm²) và vào phích 63 A (6–16 mm²) của Bals.
• Nếu cáp tính ra lớn hơn dải của cực đấu, cần xem lại cỡ ổ hoặc cách cấp nguồn với kỹ sư thiết kế, không ép dây vào cực.

5. Aptomat và RCD cho mạch ổ cắm

Aptomat bảo vệ quá tải phải thoả IB ≤ In ≤ Iz, trong đó In là dòng định mức của aptomat và Iz là dòng cho phép lâu dài của dây (QCVN 12:2014/BXD, mục 2.6.3.1). Cách chọn In chi tiết ở bài chọn MCB theo dòng tải.

Mạch điện có sử dụng dụng cụ cầm tay phải có RCD (thiết bị bảo vệ chống dòng rò) với dòng tác động không quá 30 mA làm bảo vệ bổ sung (QCVN 12:2014/BXD, mục 2.3.3.4). Schneider Electrical Installation Guide dẫn IEC 60364-4-41: RCD 30 mA là bắt buộc cho mạch cấp ổ cắm dùng chung có dòng định mức không quá 32 A mà người không chuyên có thể dùng, và cho mạch cấp thiết bị di động ngoài trời không quá 32 A. Tài liệu này cũng khuyên giới hạn số ổ trên một RCD 30 mA, ví dụ 10 ổ.

RCD phải cách ly được tất cả dây dẫn đang có điện của mạch nó bảo vệ (QCVN 12:2014/BXD, mục 2.3.3.1). Với mạch cấp ổ 5 chân, dây N cũng tải điện nên RCD cần loại 4 cực cắt cả ba pha và trung tính. Dây PE (dây nối đất bảo vệ) không được luồn qua mạch từ của RCD (mục 2.3.2.1). Phân biệt RCCB, RCBO, ELCB xem RCCB, RCBO, ELCB khác nhau thế nào.

6. Các bước chọn

Chọn theo thứ tự: số cực trước, rồi cỡ dòng, cáp, bảo vệ và cấp IP. Số liệu lấy từ hồ sơ thiết kế và nhãn máy.

• Đọc sơ đồ cấp nguồn của máy: có phụ tải pha–trung tính thì chọn 3P+N+E (5 cực), không có thì 3P+E (4 cực).
• Lấy IB của máy, chọn nấc ổ 16, 32, 63 hoặc 125 A không nhỏ hơn IB.
• Chọn cáp theo Iz, rồi kiểm tiết diện nằm trong dải cực đấu của ổ và phích theo catalogue của mã định mua.
• Chọn aptomat theo IB ≤ In ≤ Iz và không lớn hơn dòng định mức ổ; mạch có dụng cụ cầm tay thêm RCD không quá 30 mA, số cực RCD khớp số dây tải điện.
• Chọn cấp IP theo môi trường đặt ổ, xem chọn cấp IP ổ cắm cho xưởng ẩm, bụi.