Chọn cáp điện hạ thế cho công trình: các bước và tiêu chuẩn TCVN

1. Chọn loại cáp theo điện áp, nơi lắp và môi trường

Cáp điện lực hạ thế cách điện đùn như CVV, CXV có điện áp 0,6/1 kV và thuộc phạm vi TCVN 5935-1:2013. Dây và cáp cách điện PVC theo TCVN 6610 có điện áp danh định đến 450/750 V. Vật liệu cách điện quyết định nhiệt độ làm việc lớn nhất của ruột dẫn: PVC là 70 °C, XLPE là 90 °C (TCVN 7447-5-52:2010, Bảng 52.1). Vì vậy, cùng tiết diện và cách lắp, cáp XLPE mang được dòng lớn hơn.

Cách điện phải phù hợp với điện áp lưới, hình thức đặt và điều kiện môi trường (TCVN 9207:2012, mục 5.4). Kiểu đường dẫn cũng chọn theo môi trường (Bảng 5 của tiêu chuẩn này). Ví dụ: ở nơi ẩm, rất ẩm và lắp đặt ngoài nhà, cấm dùng ống thép và hộp thép kín có thành ống, thành hộp dày từ 2 mm trở xuống. Ký hiệu từng loại cáp xem bài CV, CVV, CXV, DSTA khác nhau thế nào. Các dòng cáp có ở danh mục cáp đồng hạ thế và cáp nhôm hạ thế.

2. Xác định dòng điện tính toán IB

Dòng tính toán IB lấy từ bản tính phụ tải. Theo TCVN 9206:2012, điện áp cấp cho thiết bị trong nhà ở và công trình công cộng (trừ động cơ) không lớn hơn 380/220 V (mục 4.2). Hệ số công suất tính toán của lưới điện nhà ở lấy 0,80 đến 0,85 (mục 5.8). Cách đổi công suất ra dòng điện và bảng dòng theo công suất có ở bài cách tính tiết diện dây cáp theo công suất.

3. Chọn tiết diện theo dòng cho phép, rồi so với tiết diện tối thiểu

Chọn cỡ cáp nhỏ nhất có dòng cho phép (đã hiệu chỉnh) không nhỏ hơn IB. Dòng cho phép tra theo vật liệu ruột, cách điện, số ruột mang tải và cách lắp, rồi nhân với hệ số nhiệt độ và hệ số nhóm cáp. Tra ở bảng tra dòng điện cho phép của cáp hoặc nhập số vào công cụ tính tiết diện cáp. TCVN 9207:2012 (mục 10.2) ưu tiên trị số do nhà sản xuất công bố. Chỉ khi nhà sản xuất không quy định mới dùng bảng của TCVN 7447-5-52.

Tiết diện chọn được không được nhỏ hơn tiết diện tối thiểu của từng loại đường dây trong bảng dưới.

• Cáp phải được bảo vệ quá tải theo điều kiện IB ≤ In ≤ Iz (QCVN 12:2014/BXD, mục 2.6.3.1). Cách chọn aptomat xem bài chọn MCB theo dòng tải.
• Khả năng tải phải tính theo đoạn tuyến tản nhiệt kém nhất, trừ đoạn xuyên tường ngắn hơn 0,35 m (QCVN 12:2014/BXD, mục 2.1.4.6).

4. Kiểm sụt áp đến thiết bị xa nhất

Trong nhà ở và nhà công cộng, độ sụt điện áp từ điểm đầu cấp điện tới mọi thiết bị không quá 5 % điện áp danh định (QCVN 12:2014/BXD, mục 2.1.7). TCVN 9207:2012 (Bảng 9) cũng lấy 5 % cho chiếu sáng, động cơ và phụ tải khác, riêng thiết bị 12–42 V là 10 %. Ở tuyến dài, tiết diện thường phải tăng vì sụt áp chứ không phải vì dòng tải. Cách tính và ví dụ có ở bài sụt áp cho phép và cách tính sụt áp. Muốn ra số nhanh, dùng công cụ tính sụt áp.

5. Dây trung tính và dây bảo vệ PE

Dây trung tính phải bằng dây pha trong mạch một pha hai dây và trong mạch ba pha có dây pha đến 16 mm² (QCVN 12:2014/BXD, mục 2.1.5.2). Trung tính chỉ được nhỏ hơn dây pha khi đủ các điều kiện: dây pha lớn hơn 16 mm², tải cân bằng, sóng hài bậc 3 không quá 15 % và dây trung tính được bảo vệ quá dòng. Khi đó trung tính vẫn không được dưới 50 % dây pha và không dưới 16 mm². Cách đọc ký hiệu cáp 3 pha + 1 trung tính xem bài đọc ký hiệu và thông số cáp theo TCVN.

Dây PE cùng kim loại với dây pha, tiết diện theo TCVN 9207:2012 (Bảng 12):

• Dây pha S ≤ 16 mm²: PE bằng S.
• 16 < S ≤ 35 mm²: PE 16 mm².
• 35 < S ≤ 400 mm²: PE bằng S/2.
• Dây PE không nằm trong cùng đường dẫn cấp điện: tối thiểu 1,5 mm² nếu được bảo vệ chống hư hại cơ học, 4 mm² nếu không (TCVN 9207:2012, mục 10.11).

6. Yêu cầu về cháy

Dây và cáp cấp điện cho phụ tải phục vụ phòng cháy chữa cháy và thoát hiểm phải dùng loại có lớp vỏ bằng vật liệu chống cháy (TCVN 9207:2012, mục 5.3). Các phụ tải này gồm đèn thoát hiểm, khối xử lý trung tâm báo cháy và chữa cháy tự động, bơm nước cứu hoả, quạt tăng áp thang và thang máy. Khi công trình có yêu cầu giảm cháy lan, QCVN 12:2014/BXD (mục 2.1.9.1) yêu cầu dùng vật liệu giảm thiểu nguy cơ cháy lan. Cáp chống cháy khác cáp chậm cháy ở đâu, xem bài cáp chống cháy và cáp chậm cháy. Các dòng cáp có ở danh mục cáp chống cháy, chậm cháy.

Khi đặt mua

Với mỗi tuyến, ghi đủ ký hiệu cáp, số lõi × tiết diện, cấp điện áp, hãng và số mét. Tuyến nào cần giáp, chống cháy hay chậm cháy thì ghi rõ. Hồ sơ chứng chỉ khác nhau theo hãng và mặt hàng, nên nêu yêu cầu ngay khi gửi danh sách. Mẫu ghi một dòng cáp xem bài chuẩn bị BOQ để nhận báo giá.

Hoàng Nhật là đại lý chính thức của Cadi-Sun, nhà phân phối chính thức của GoldCup và nhà phân phối của TAYA; các nhóm cáp khác xem ở danh mục dây và cáp điện.